´Ad fontes´ is het motto van Sebastien Valkenberg. Ofwel: terug naar de bron. In zijn columns, essays en spreekbeurten grijpt hij terug op het denkwerk van grote filosofen. Zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren, modieuze denkbeelden en fact free filosofie.

Pietprotest past in markt voor grieven

Carnaval_Festival_01

Met de Zwarte Piet-affaire ligt Nederland al onder het vergrootglas van de antiracismepolitie. Dat wordt alleen nog maar erger als Frank-Walter Steinmeier, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, zijn zin krijgt. ,,Ik ben van mening dat een binnen het Europese Parlement nieuw op te richten commissie tegen racisme en antisemitisme een goed antwoord zou zijn op extremisme van links en rechts”, schreef hij in NRC (4 juli).

Moeten na Zwarte Piet meer culturele iconen vrezen voor hun voortbestaan? De laatste maanden is nogal wat vermeend racisme aan de kaak gesteld. Volgens Claudia Biegel is zo ongeveer de hele Nederlandstalige literatuur blijven steken in het Kuifje-in-Afrika-syndroom http://(Joop.nl, 15 mei). Niet-blanke personages lijden aan stereotypering. Maar ook de Efteling: een Amerikaanse bezoekster had er een kannibaal met een botje door zijn neus gezien. Klachten als deze komen vermoedelijk niet terecht op het bureau van de commissie-Steinmeier. Deze is primair bedoeld als waakhond binnen het parlement. Wel maakt ze deel uit van een coalitie ter bestrijding van allerlei -ismen.

Zo schreef een groepje Europarlementariërs eind 2013 al een verklaring ‘over de gevaren van nationalisme, antisemitisme en andere vormen van etnische intolerantie van de zijde van bewegingen tegen het Europese project’ – google op doc-nummer ‘P7_DCL(2013)0015′. Uiteindelijk zouden 150 parlementsleden de verklaring ondertekenen. Voor de hand liggende reactie is om plannen als die van Steinmeier met schouderophalen te begroeten. Weer een papieren tijger uit Brussel, de zoveelste. Toch is alertheid op zijn plaats. Die tijger zou wel eens niet van papier kunnen zijn.

Nu al is er een ‘markt voor grieven’. De term komt van de Britse schrijfster Monica Ali. Daarmee duidt ze op het gezag dat tegenwoordig bestaat voor groepen die zich beledigd voelen. Ze heeft dit aan den lijve ondervonden. Een paar jaar terug voelde de Bengaalse gemeenschap zich gekwetst door haar roman Brick Lane en ging de straat op om te protesteren. Dat de dreigementen om het boek te verbranden niet ten uitvoer werden gebracht is slechts een schrale troost.

Nee, incasseren is al lang geen deugd meer.

Ali had een vooruitziende blik. De markt voor grieven is een groeimarkt gebleken. Er gaat geen dag voorbij of ergens is weer racisme ontdekt. Al die gegriefden kunnen zich in hun verontwaardiging gesterkt weten door de woorden van Steinmeier.

Afgelopen weekend was ex-voetballer Pierre van Hooijdonk de boosdoener. Hij maakte tijdens de nabeschouwing van Nederland-Costa Rica een grapje over Zwarte Piet. Prompt verscheen op VARA-blog http://Joop.nl een bijdrage van George Arakel. Arakel noemt zichzelf ‘expert etnische diversiteit’ – wat is dat? – en eist dat de NOS Van Hooijdonk ontslaat. Ook moet hij op antiracismecursus.

Nog een reden om verontrust te raken door het plan van Steinmeier. Hij blijft steken in algemeenheden. Hij is tégen racisme en extremisme en, beëindigt hij zijn stuk, vóór vrijheid en democratie. Tja, wie niet. Op deze manier dreigt betekenisinflatie. Zonder definitie kun je met dat soort containerbegrippen alle kant op.

Het is een euvel waar Europa vaker aan lijdt. Ze heeft haar begrippenapparaat slecht op orde. Zo bedacht de EU een tijdje geleden de campagne EUROPE4ALL. De bedoeling was om zo de tolerantie te bevorderen. Het ideaal is fraai  totdat je ziet hoe lichtzinnig men ermee omspringt. De campagneposter liet symbolen zien van levensbeschouwelijke stromingen. Achterliggende gedachte: ze kunnen vreedzaam naast elkaar bestaan. Op de poster stond ook een sikkel en een hamer. Juist: communisme, één van de minst tolerante regimes ooit, op een poster voor meer tolerantie.

Het denkwerk van Steinmeier is even slordig. Populisten, extremisten, eurosceptische partijen – ze belanden bij hem op één hoop. Vooral de verwijzing naar de laatste groep is saillant. Kennelijk is kritisch zijn op de Europese integratie geen legitiem standpunt in het Europarlement.

Moet de euroscepticus straks vrezen voor een klop op de deur van de commissie die verhaal komt halen?

Opnieuw klinkt de oproep van Steinmeier als een verlate echo van de schriftelijke verklaring hierboven. Die gaat maar ten dele over nationalisme, antisemitisme en andere vormen van etnische intolerantie. Het gaat misschien nog wel meer over de ‘oppositie tegen het Europese project’, die in één adem wordt genoemd met de drie eerdergenoemde kwaden.

Wat zeggen de opstellers van de verklaring onder punt 4? ‘Alle pogingen om primitief nationalisme op te stoken met als doel het roer van de Europese integratie om te gooien en de naoorlogse Europese orde te ondermijnen moeten worden gedwarsboomd.’

Het enige voordeel van deze passage is dat ze tenminste expliciet maakt wat bij Steinmeier enigszins impliciet blijft. Primitief nationalisme: dat is zo’n rekbaar begrip dat je er van alles onder kwijt kunt. Moeten worden gedwarsboomd: dat klinkt nogal omineus.

Grappenmakers zoals Pierre van Hooijdonk moesten al op hun woorden letten met het huidige offensief tegen racisme. Wacht dissidenten die kritisch staan tegenover de EU een vergelijkbaar lot? Het is lastig te rijmen met dat andere goedje waarvan Steinmeier ook zegt het belangrijk te vinden: vrijheid.

Bron: NRC Handelsblad 8 juli 2014