´Ad fontes´ is het motto van Sebastien Valkenberg. Ofwel: terug naar de bron. In zijn columns, essays en spreekbeurten grijpt hij terug op het denkwerk van grote filosofen. Zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren, modieuze denkbeelden en fact free filosofie.

Duizend bloemen

Flower_-_garden

De multiculturele samenleving is een blijvende bron van verwarring. De veronderstelling is dat deze maatschappijvorm de ruimte biedt aan een veelheid aan leefstijlen. Pas geleden poetste weekblad De Groene Amsterdammer het ideaal nog maar eens op. ‘In 2025 zullen naar verwachting ‘witte’ Nederlanders een van de vele etnische minderheden zijn geworden. De superdiverse samenleving komt op.

Superdivers? Vertel dat maar eens aan het meisje dat nu gevangen zit in een islamitisch huwelijk. Onlangs kwam in het nieuws hoe de politie Amsterdam-Zuidoost een bemiddelende rol had gespeeld bij de totstandkoming hiervan. De gemoederen liepen hoog op toen de ouders van het meisje zich aanvankelijk verzetten tegen haar partnerkeuze. Uiteindelijk kwamen alle betrokkenen – niet alleen de familie, maar óók de verschillende hulpinstanties, waaronder de politie – uit op een islamitisch huwelijk als compromis.

Is dit wat de Canadese filosoof Charles Taylor bedoelt met zijn politiek van erkenning? Hij geldt als de grote theoreticus van de multiculturele samenleving. Laat duizend bloemen bloeien, is zijn ideaal, maar hoe zorg je daarvoor? Erkenning van andermans achtergrond acht hij daartoe onmisbaar. Of respect, zoals wij het liever noemen.

Alleen zo komt volgens Taylor de veelkleurigheid tot stand die hoort bij een  multiculturele samenleving. Zijn oproep is in vruchtbare aarde gevallen. Inmiddels is Canada in de leer gegaan bij haar beroemdste filosoof. In de staat Ontario wordt zijn politiek van erkenning in de praktijk gebracht. Daar mogen religieuze gezindten privaatrechtelijke kwesties, van echtscheidingen tot voogdijschappen, op hun eigen manier oplossen. Zo heeft de sharia een plek gekregen in de rechtspraak, zij het beperkte.

Gaan we ook in Nederland ‘de eeuw van de cultuur’ tegemoet, zoals de Amerikaanse schrijver Tom Wolfe die eind vorig jaar voorspelde? Van officiële shariarechtspraak lijkt hier nog geen sprake. Maar alertheid is geboden en niet alleen vanwege de recente berichtgeving over de Haagse Schilderswijk. Het valt namelijk maar te bezien of de multiculturele samenleving inderdaad zorgt voor de die rijk geschakeerde bloementuin. Neem dat minderjarige meisje dat met de hulp van de politie in een islamitisch  huwelijk is gemanoeuvreerd. Het risico van huwelijkse gevangenschap voor haar is groot’, stelt Shirin Musa van Femmes for Freedom. Als ervaringsdeskundige weet ze waar ze het over heeft. ‘Misschien heeft dat meisje wel ingestemd met zo’n huwelijk, maar ze weet niet wat de negatieve consequenties kunnen zijn. Als een man niet akkoord gaat met een scheiding, kom je niet meer van hem af.’

Dus hoezo superdiversiteit? Grote kans dat de kersverse bruid de rest van haar leven aan de leiband loopt van haar echtgenoot. En als dit nu een incident zou zijn, maar nee. Individuen leggen het regelmatig af tegen culturen. Zoals toen strafjurist Wouter Limborgh in zijn proefschrift pleitte voor een lichte vorm van vrouwenbesnijdenis. ‘Daarmee kom je tegemoet aan de wens van mensen om te kunnen zijn wie ze zijn.’

Kennelijk vraagt de multiculturele samenleving dat we offers brengen. Als genitale verminking daar één van is, dringt zich de vraag op wanneer erkenning voor andermans achtergrond omslaat in ontzag.

Logisch dat een feministische filosofe als Susan Moller Okin zich keert tegen het gedweep met culturen. Terecht wijst ze er hoe dramatisch dit kan uitpakken voor vrouwen, zeker als die culturen teruggaan op tribale wortels. Hooguit zou je Okin een beperkte zienswijze kunnen verwijten. Want wat zij zegt over vrouwen, geldt ook voor homoseksuelen, afvalligen en dissidenten. Ook voor hen is het geen vanzelfsprekendheid  dat ze hun leven naar eigen goeddunken kunnen inrichten.

Extra zuur is als deze mensen dachten dat die vrijheid in Nederland bestond. Ze waren bekend met hardliners die fatwa’s uitvaardigen tegen afwijkende leefstijlen. Maar waren ze ook berekend op respectroepers à lá Taylor? Excessen bekritiseren wordt moeizaam als erkenning het uitgangspunt moet zijn.

Zo komt die bejubelde ‘superdiversiteit’ nooit tot stand. Is het je echt menens met dit mooie ideaal? Dan zijn er twee dingen vereist. Eén: neem afscheid van de multiculturele samenleving. Die meet het succes van de samenleving immers af aan de mate waarin culturen tot hun recht komen. Twee: houd onverkort vast aan onze individuele rechten. Alleen zo voorkom je dat zelfontplooiing iets is waarover mensen enkel mogen fantaseren.

Bron: Elsevier 22 juni 2013

 

 

 

 

 

Geef een reactie