´Ad fontes´ is het motto van Sebastien Valkenberg. Ofwel: terug naar de bron. In zijn columns, essays en spreekbeurten grijpt hij terug op het denkwerk van grote filosofen. Zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren, modieuze denkbeelden en fact free filosofie.

Sterker uit de crisis? Siësta!

Day_Sleepers

Moeten we ons zorgen beginnen te maken? De Italiaanse filosoof Giorgo Agamben klinkt namelijk nogal strijdlustig in zijn visie op de EU-crisis. Landen aan de Middellandse Zee, onder aanvoering van Frankrijk, moeten zich verenigen in een unie, liet hij onlangs weten. Hij nam alvast een voorschot op de nieuwe hegemonie en zette boven zijn stuk The ‘Latin Empire’ should strike back.

Het is jammer genoeg niet helemaal duidelijk wat Agamben wil – hij blijft steken in vaagheden –, maar we proberen hem te begrijpen. Hij geldt immers als één van de groten binnen de filosofie en is nooit te beroerd een stevig standpunt in te nemen. Dus wie weet kunnen we iets van hem leren.

Eerst zijn diagnose. Die is weinig schokkend. Dat wil zeggen: de klacht van Agamben horen we vrijwel dagelijks als we de televisie aanzetten. Ze laat zich samenvatten met de twee woorden die demonstrerende Grieken op hun protestborden kladden: ‘Angela Hitler’. Natuurlijk zegt Agamben het iets chiquer, hij is tenslotte filosoof, maar ook hij spreekt zich uit tegen de rijke minderheid (lees: Duitsland) die de arme minderheid (de landen aan de Middellandse Zee) haar wil opleggen.

Ja, de parallel met Hitler is inderdaad opmerkelijk. Hij staat er immers ook om bekend dat hij miljarden beschikbaar stelde aan landen wier overheidsfinanciën uit de rails waren gelopen, nietwaar?

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Agamben wel consequent is. Net als veel demonstranten verzet hij zich tegen de dominantie van Duitsland, maar anders dan die demonstranten houdt hij zijn hand niet op voor financiële steun.

Europa is een lappendeken van verschillende landen. Agamben bekritiseert de Europese Unie omdat ze doet alsof die verschillen niet bestaan of weg te masseren zijn met een verdragje hier, een zak geld daar en af en toe een oogje toeknijpen. De realiteit is weerbarstiger gebleken en de EU voelt in toenemende mate als een knellend keurslijf. Daarom pleit Agamben voor afscheiding van (min of meer) gelijkgezinde landen aan de Middellandse Zee. Tezamen moeten ze in een Latijnse Unie tegengas geven aan het machtige Duitsland.

Agamben vreest voor het voortbestaan van de Latijnse leefstijl. ‘Niet alleen slaat het nergens op om een Griek of Italiaan om te leven als een Duitser,’ zegt hij, ‘maar zelfs als dit mogelijk was, zou het leiden tot de vernietiging van een cultureel erfgoed dat zich manifesteert in een levenswijze.’

Cultureel erfgoed. Latijnse leefstijl. Agamben weet het mooi te brengen, maar wat verstaat hij hieronder? Ik kan er niets aan doen, maar het eerste wat in mij opkomt zijn lange siësta’s en de 35-urige werkweek. O ja, en stakingen als deze arrangementen in gevaar dreigen te komen.

Bega ik hier de zonde van de stereotypering? Misschien. Maar dan had Agamben duidelijker moeten zijn over wat hij dan wel bedoelt met de Latijnse levensstijl. Daarbij zijn er meer die er vergelijkbare associaties op nahouden, zoals de directeur van bandenproducent Titan Maurice Taylor. Pas geleden vroeg kwam hij in het nieuws vanwege zijn – hoe zullen we het noemen? – recht-voor-zijn-raapbejegeing van de minister voor Industriële Vernieuwing. Deze had gevraagd of Titan wellicht een Franse bandenfabriek in Amiens wilde overnemen. No way! Daar kwam het antwoord van Taylor op neer. ‘Het personeel heeft hoge salarissen, maar werkt slechts drie uur per dag. Ze krijgen een uur om te lunchen, praten drie uur en werken dan nog drie uur. Dat heb ik de vakbonden in hun gezicht gezegd, maar die zeiden slechts dat dit de Franse manier is. Denkt u dat ik gek ben?’

Het gaat er niet om dat la dolce vita moet worden uitgeroeid – helemaal niet. Dat is juist het mooie van de soevereiniteit: dat landen het op hun eigen manier mogen doen. Alleen of elke leefstijl even houdbaar is… tja. Niet voor niets noemde The Economist Frankrijk een paar maanden geleden ‘de tijdbom in het hart van Europa’. Begrotingsevenwicht doet het land al drie decennia niet meer aan. Het land dat de Latijnse Unie moet aanvoeren, leeft op te grote voet en wil dat maar niet horen. Dit gegeven maakt de titel van Agambens stuk weinig overtuigend. Hij klinkt als de soezende huiskat die – grrrr! – doet alsof hij een heuse tijger is.

Bron: De Dagelijkse Standaard 30 maart 2013

Geef een reactie