´Ad fontes´ is het motto van Sebastien Valkenberg. Ofwel: terug naar de bron. In zijn columns, essays en spreekbeurten grijpt hij terug op het denkwerk van grote filosofen. Zij bieden het beste weerwerk tegen slordig redeneren, modieuze denkbeelden en fact free filosofie.

Het grootste geluk

Four-leaf_clover

Moet de overheid zorgen voor het geluk van haar burgers? Je zou zeggen dat de mislukte poging van het communisme om de hemel op aarde te vestigen ons heeft genezen van zulke utopische mijmeringen, maar nee. Onlangs was het Francisco van Jole, hoofdredacteur van Joop.nl, die pleitte voor actieve geluksbevordering vanuit Den Haag.

Het is geen toeval dat pleitbezorgers voor overheidsbemoeienis met ons geluk zich juist nu roeren. Psychologen en sociologen doen volop onderzoek naar het Bruto Nationaal Geluk (BNG). De kritiek op de gangbare meetmethode, het Bruto Nationaal Product (BNP), is dat het ‘slechts’ via een economische bril naar een land kijkt. Terwijl ook andere factoren de levenskwaliteit bepalen, zoals de bescherming van culturele waarden en ons fysieke welzijn.

Dit is natuurlijk gefundenes Fressen voor progressieve politici, zoals Femke Halsema die zich een paar jaar terug bekeerde tot de ideologie van het BNG. Er lonkt een bedieningspaneel met knoppen: ons geluk is een kwestie van er op de juist manier aan draaien. Hoezo zou de samenleving niet maakbaar zijn?

Als lichtend voorbeeld wordt steevast Bhutan genoemd. Geen beschouwing over het BNG lijkt compleet zonder een verwijzing naar het Aziatische landje, dat is ingeklemd tussen China en India. Daar heeft de koning in 1972 de geluksrevolutie al doorgevoerd, terwijl we hier nog in de greep zijn van ‘hard werken en economische groei’, aldus GroenLinks-kamerlid Liebesth van Tongeren die afgelopen najaar pleitte voor een 21-urige werkweek.

Recent berichtte het Volkskrant Magazine uit ‘het gelukkigste land ter wereld’. Hoewel, gelukkigste land ter wereld? De statistieken zeggen iets heel anders. Eind vorig jaar verscheen van ontwikkelingseconoom Jeffrey Sachs (Columbia University) het World Happiness Report. Wie nieuwsgierig is naar plaats van Bhutan op de mondiale geluksladder zoekt tevergeefs. Wegens gebrek aan onderzoeksdata is het landje niet opgenomen in het onderzoek. Dat is ook een manier om te voorkomen dat je een wedstrijd verliest: gewoon niet meedoen.

Het  BNG is dus wel leidend voor het overheidsbeleid van Bhutan, maar welk effect dit heeft blijft dus mistig. Vanwaar dus die hosannastemming als het landje te sprake komt? Nieuw is de onachtzame omgang met de realiteit niet. Die heeft nooit op veel belangstelling kunnen rekenen van utopieënbouwers. Dat was destijds het geval bij de fellow traveler’s van het communisme en ook nu dreigen de feiten weer een ondergeschoven kindje te worden.

Die blinde vlek blijkt ook uit de sympathie waarop het restrictieve toelatingsbeleid van Bhutan kan rekenen. Om de eeuwenoude cultuur te beschermen laat men buitenlanders maar mondjesmaat toe. Geert Wilders zou dit eens moeten voorstellen. Reken maar dat zo’n suggestie hem op het verwijt komt te staan dat hij zich wil terugtrekken achter de dijken – of nog erger: dat hij xenofoob is.

De verheerlijking van Bhutan doet vermoeden dat Nederland het slechtste jongetje van de klas is in het World Happiness Report. Het tegendeel is waar. De pleitbezorgers va het BNG geven een oplossing voor een probleem dat niet bestaat. We zijn het op drie na gelukkigste volk op aarde. Niet slecht voor een land waar het ouderwetse BNP nog steeds maatgevend is.

Zo’n mooie prestatie met zo’n gering ambitieniveau. Hoe moeten we die paradox verklaren? Een aanknopingspunt biedt journalist Myron Magnet in het conservatieve City Jounal. Hij vraagt zich af waarom eigenlijk alle revoluties – de Franse en Russische – ontspoorden, behalve de Amerikaanse. Zijn verklaring: de auteurs van de Onafhankelijkheidsverklaring beloofden burgers niet meer dan dat ze zelf op zoek mochten naar het geluk. ´The pursuit of happiness’ – voor meer kon men bij de overheid niet aankloppen.

Wie vindt dat deze houding getuigt van een nogal bescheiden ambitieniveau krijgt van Magnet gelijk. Terughoudendheid is juist de sleutel tot het succes van de Amerikaanse Revolutie – en vooral níet van de Franse en de Russische Revolutie die het geluk op bestelling wilden leveren. Al ruim tweehonderd jaar zijn de Vereingde Staten een stabiele democratie en tegenwoordig scoren ze een keurige elfde plaats op de lijst van Sachs.

Kennelijk komt het grootste geluk dus tot stand als politici dit níet tot hoeksteen van hun beleid maken. Ofwel: terughoudendheid is in veel opzichten een grotere politieke deugd dan doortastendheid. Laat het een les zijn voor BNG-adepten die zich verliezen in utopische dromen.

Bron: Elsevier 15 februari 2013

Geef een reactie